'Putin'in anlamlı sessizliği...' Rusya, İran denklemine dahil olur mu?

İran’da, 28 Aralık’ta ekonomik krizle tetiklenen protestolar ülke genelinde yüzlerce kente yayılırken, Washington’dan gelen “Kurumları ele geçirin, yardım yolda” mesajları, 'ABD'nin askeri müdahale seçeneğini masada tuttuğuna' işaret ediyor. 

Moskova ise yüksek perdeden 'renkli devrim' uyarıları yapsa da Rus uzmanlara göre Kremlin, İran’daki dalganın sönümlendiğine inanıyor ve sahaya inerek itibar kaybı yaşamak istemiyor; bu yüzden de daha temkinli ve mesafeli bir pozisyonu tercih ediyor.

RUSYA'DAN GELEN İLK AÇIKLAMALAR

Rusya Dışişleri Bakanlığı, salı günü yaptığı açıklamada, İran'a yönelik Batı müdahalesini kınadı ve İslam Cumhuriyeti’ni 'istikrarsızlaştırıp yıkmaya çalışan dış güçleri' ismi vermeden hedef aldı.

Bakanlık Sözcüsü Mariya Zaharova, şu ifadeleri kullandı:

Barışçıl protestoların, özel olarak eğitilmiş ve silahlandırılmış provokatörler tarafından acımasız ve anlamsız bir kaosa, pogromlara, kolluk görevlilerinin ve sıradan vatandaşların — çocuklar dahil — öldürülmesine dönüştürüldüğü ‘renkli devrim’ yöntemleri uygulanıyor.

Zaharova, Kremlin’in yıllardır dile getirdiği 'renkli devrim' söylemine atıfla, 2000’lerin başında Gürcistan, Ukrayna ve Kırgızistan’daki yönetim değişimlerinin 'Batı tarafından örgütlenip finanse edildiği' savını yineledi.

Zaharova, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’daki protestolara müdahale edebileceğine dair açıklamalarını “kategorik olarak kabul edilemez” şeklinde nitelendirdi.

PUTİN'İN ANLAMLI SESSİZLİĞİ

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, İran’daki protestolar hakkında herhangi bir açıklama yapmadı. Putin, 3 Ocak’ta Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro’nun kaçırılmasına da sessiz kalmıştı.

Rusya Dışişleri’nin sert açıklamalarından önce Moskova, yaklaşık iki hafta boyunca protestolar konusunda sessizliğini korudu.

El Cezire’ye konuşan Rus uzman Nikita Smagin, Kremlin’in Hamaney yönetiminin ayakta kalıp kalmayacağından emin olmadığını; sert bir pozisyon almanın, olası bir yönetim değişikliği halinde 'yeni otoritelerle ilişkilerin onarılmasını zorlaştırabileceğini' öne sürdü.

Smagin ayrıca, Rusya’nın Tahran Büyükelçiliği’nin Moskova’ya protestoların 'sönümlendiğini' bildirdiğini ve Kremlin’in de bu sayede 'derin bir nefes aldığını' iddia etti.

Bu yaklaşım, Rusya’nın Aralık 2024’te Suriye’de eski Devlet Başkanı Beşar Esad’ın devrilmesine verdiği tepkiye de benzetiliyor.

"İRAN REFORM BEKLİYOR"

Öte yandan, Kremlin’e yakın analist Sergey Markov, Telegram'dan paylaştığı iletisinde, “İran reform bekliyor, Rusya yardım edebilir” ifadelerine yer verdi.

Markov, protestolar sona erdikten sonra Moskova’nın İran’a 'reformlar' konusunda destek olabileceğini öne sürdü.

Markov, pazar günü Telegram’da şu ifadeleri yazdı:

Protestolar bastırılacak ama sorunlar kalacak. Bu yüzden İran reform bekliyor. Rusya’nın İran’a reformlar konusunda tavsiyelerle yardımcı olması doğru olur — hem siyasi hem de [renkli devrimleri kolaylaştıran] ‘siyasi teknolojiler’ alanında.

"RUSYA ARABULUCU OLMAYA HAZIR"

İzvestiya gazetesinin edindiği bilgilere göre, Rusya, ABD ile İran arasında yürütülecek müzakerelerde arabuluculuk yapmaya hazır. Moskova, daha önce de tarafların nükleer anlaşma konusunda uzlaşamadığı ve sürecin askeri saldırılara evrildiği dönemlerde benzer bir arabuluculuk teklifinde bulunmuştu.

Rus basınından derlenen bilgilere göre, Washington diplomasi çizgisinden uzaklaşırken, Moskova, gerilimin düşürülmesi gerektiğini savunuyor. Rusya’nın, ABD ile İran arasında arabuluculuk yapmaya hazır olduğu mesajını bizzat Devlet Duması Uluslararası İlişkiler Komitesi Başkanı Leonid Slutskiy verdi.

Slutskiy, İzvestiyaya yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:

Rusya, İran'daki durumun diplomatik yollarla çözülmesi gerektiğini savunuyor ve ülkenin iç işlerine müdahaleye ve güç kullanımına karşı çıkıyor. Doğal olarak her düzeyde müzakerelere azami katkı sunmaya hazırız. İran, Rusya’nın stratejik ortağıdır.

Slutskiy, basına demecinde, 14 Aralık’ta İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile görüştüğünü de hatırlattı.

"MOSKOVA, GERİLİMİ AZALATMANIN YOLLARINI ARIYOR"

Rus uzman Leonid Tsukanov ise son yıllarda Moskova ile Tahran arasındaki bağların, iktidarda reformcuların ya da muhafazakârların bulunmasından bağımsız şekilde güçlendiğini belirtti.

Tsukanov’a göre Rusya, İran’daki protestolarda 'turuncu devrim' izlerini görüyor ve Tahran üzerindeki baskıyı azaltmak için arabuluculuk seçeneğini devreye sokuyor.

Tsukanov, sözlerine şöyle devam etti:

Moskova, gerilimi azaltmanın yollarını arıyor. Bunlardan biri arabuluculuk. Üstelik Rusya, arabulucu olarak hem ABD’ye hem İran’a genel olarak uygun bir aktör.

Uzmanlara göre bu senaryonun mümkün görülmesinin nedenlerinden biri de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in, hem Donald Trump hem de İran’ın dini lideri Ali Hamaney ile ilişki kanallarını koruyor olması.